Amaliyotda pudrat shartnomasi ko‘pincha oddiy texnik hujjat sifatida qabul qilinadi: ish hajmi, narxi va muddati kelishiladi, shartnoma imzolanadi va ish boshlanadi.

Biroq O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 37-bobi pudratchi zimmasiga muayyan majburiyatlar va huquqiy tavakkalchiliklarni yuklaydi. Ularni shartnoma tuzilayotgan paytdanoq hisobga olish muhim.

Quyida O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi (keyingi o‘rinlarda — «FK») nuqtayi nazaridan pudratchining asosiy majburiyatlarini ko‘rib chiqamiz.

1. Ishni bajarish va uning natijasini buyurtmachiga topshirish

Pudrat shartnomasi bo‘yicha pudratchi:

• muayyan ishni bajarishi;
• ish natijasini buyurtmachiga topshirishi;
• buni shartnomada belgilangan muddatda amalga oshirishi kerak.

Xizmat ko‘rsatish shartnomasidan farqli ravishda, pudratda bajarilgan ishning natijasi muhim ahamiyatga ega.

Shu sababli shartnomada qanday natija yaratilishi, unga qanday talablar qo‘yilishi hamda natija qanday tartibda topshirilishi va qabul qilinishi aniq belgilanishi lozim.

2. Ishlarni bajarish muddatlariga rioya qilish

FK pudrat shartnomasida ishni boshlash va tugatish muddatlarini belgilashni nazarda tutadi. Tomonlarning kelishuviga ko‘ra, ishning alohida bosqichlarini yakunlash muddatlari ham belgilanishi mumkin.

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo‘lsa, pudratchi belgilangan muddatlarga rioya qilmaganlik uchun javobgar bo‘ladi.

Biroq kechikish har doim ham pudratchining harakatlari bilan bog‘liq bo‘lmasligi mumkin. Masalan, buyurtmachi zarur materiallar, uskunalar yoki texnik hujjatlarni o‘z vaqtida taqdim etmasligi mumkin.

Bunday holatlarda pudratchi ishni bajarishga to‘sqinlik qilayotgan holatlarni o‘z vaqtida qayd etishi va buyurtmachini tegishli tartibda xabardor qilishi muhim.

3. Ish sifatiga qo‘yiladigan talablar

Bajarilgan ish pudrat shartnomasi shartlariga, ular mavjud bo‘lmagan yoki to‘liq belgilanmagan taqdirda esa, tegishli turdagi ishga odatda qo‘yiladigan talablarga javob berishi kerak.

Agar qonunchilikda ishga nisbatan majburiy talablar belgilangan bo‘lsa, tadbirkor sifatida faoliyat yuritayotgan pudratchi ushbu talablarga rioya qilishi shart.

Ish sifati lozim darajada bo‘lmagan taqdirda, qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda buyurtmachi:

• kamchiliklarni bepul bartaraf etishni;
• ish narxini mutanosib ravishda kamaytirishni;
• shartnomada bunday huquq nazarda tutilgan bo‘lsa, kamchiliklarni bartaraf etish uchun qilgan xarajatlarini qoplashni talab qilishi mumkin.

4. Buyurtmachini ogohlantirish majburiyati

Pudratchining asosiy majburiyatlaridan biri — ishning natijasi yoki bajarilish muddatiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan holatlar haqida buyurtmachini o‘z vaqtida ogohlantirish.

Pudratchi, xususan, quyidagi holatlar aniqlanganda buyurtmachini darhol ogohlantirishi va uning ko‘rsatmasini olguniga qadar ishni to‘xtatib turishi kerak:

• buyurtmachi tomonidan taqdim etilgan materiallarning yaroqsizligi yoki sifatsizligi;
• uskuna yoki texnik hujjatlardagi kamchiliklar;
• buyurtmachi ko‘rsatmalarini bajarishning salbiy oqibatlari;
• ish natijasining sifati yoki uni belgilangan muddatda yakunlash imkoniyatiga tahdid soluvchi boshqa holatlar.

Shu sababli bunday holatlarni hujjatlashtirish pudratchi uchun muhim huquqiy ahamiyatga ega.

5. Buyurtmachi materiallaridan foydalanish va ularning saqlanishi

Agar ishni bajarishda buyurtmachiga tegishli materiallar, uskunalar yoki boshqa mol-mulkdan foydalanilsa, pudratchi ularni qonunchilik va shartnomada belgilangan tartibda ishlatishi va saqlashi kerak.

Buyurtmachi tomonidan taqdim etilgan materiallardan foydalanilganda pudratchi ulardan tejamkorlik bilan foydalanishi, sarflangan materiallar haqida hisobot taqdim etishi va qolgan materiallarni qaytarishi yoki buyurtmachining roziligi bilan ish qiymatini kamaytirishi lozim.

Shuningdek, pudratchi shartnomani bajarish munosabati bilan o‘z tasarrufiga kelib tushgan buyurtmachining mol-mulki saqlanishi uchun javobgar bo‘ladi.

6. Ishni shaxsan bajarish va subpudrat

Umumiy qoida bo‘yicha, agar qonunchilik yoki shartnomadan ishni shaxsan bajarish majburiyati kelib chiqmasa, pudratchi o‘z majburiyatlarining bir qismini bajarish uchun boshqa shaxslarni — subpudratchilarni jalb qilishi mumkin.

Bunday holatda pudratchi bosh pudratchi sifatida faoliyat yuritadi.

Agar subpudratchi qonunchilik yoki shartnoma talablarini buzgan holda jalb qilingan bo‘lsa, pudratchi uning ishtiroki natijasida buyurtmachiga yetkazilgan zarar uchun javobgar bo‘lishi mumkin.

Shuning uchun shartnomada quyidagilar oldindan belgilanib qo‘yilishi muhim:

• subpudratchilarni jalb qilishga ruxsat beriladimi;
• ularning nomzodini buyurtmachi bilan kelishish talab etiladimi;
• ular bajargan ish natijasi uchun kim javob beradi;
• loyiha ishtirokchilari o‘rtasida tavakkalchiliklar qanday taqsimlanadi.

7. Ish natijasini topshirish va qabul qilish

Ish bajarilgandan keyin alohida huquqiy ahamiyatga ega bo‘lgan bosqich — uni topshirish va qabul qilish jarayonidir.

Buyurtmachi shartnomada nazarda tutilgan muddat va tartibda pudratchi ishtirokida bajarilgan ishni ko‘rib chiqishi va qabul qilishi kerak. Agar shartnomadan chetga chiqish yoki boshqa kamchiliklar aniqlansa, bu haqda pudratchiga darhol xabar berilishi lozim.

Shu sababli ish natijalarini rasmiylashtirish tartibi katta amaliy ahamiyatga ega.

Bajarilgan ishlar dalolatnomasi, ish natijasini topshirish hujjatlari, buyurtmachining e’tirozlari va tomonlar o‘rtasidagi yozishmalar keyinchalik to‘lov, sifat yoki muddatlar yuzasidan nizo kelib chiqqanda muhim dalil bo‘lishi mumkin.

8. Kafolat majburiyatlari

Agar qonunchilik yoki pudrat shartnomasida sifat kafolati nazarda tutilgan bo‘lsa, pudratchi kafolat muddati davomida ish natijasining belgilangan talablarga muvofiqligini ta’minlashi kerak.

Agar shartnomada boshqacha tartib belgilanmagan bo‘lsa, kafolat ish natijasining tarkibiga kiruvchi barcha qismlarga tatbiq etiladi.

Shuning uchun kafolat majburiyatlarini alohida emas, balki ish sifati, kamchiliklarni aniqlash muddatlari, ularni bartaraf etish tartibi va tomonlarning javobgarligi bilan birgalikda tahlil qilish zarur.

Nima uchun pudrat shartnomasi batafsil yuridik tekshiruvni talab qiladi?

Pudrat shunchaki ma’lum hajmdagi ishlarni bajarish to‘g‘risidagi shartnoma emas. U ish natijasi, muddatlar, sifat, materiallar, tomonlarning o‘zaro munosabatlari, subpudrat, qabul qilish va javobgarlik masalalarini tartibga soladi.

Shartnoma tuzish bosqichidagi xatolar loyiha boshlanganidan keyin nizolarga olib kelishi mumkin. Bu vaqtda shartlarni o‘zgartirish yoki o‘z pozitsiyasini isbotlash ancha murakkab bo‘ladi.

Shu sababli pudrat shartnomasini imzolashdan oldin faqat narx va muddatlarni emas, balki buyurtmachi va pudratchi o‘rtasida tavakkalchiliklarning qanday taqsimlanganini ham tekshirish muhim.

Pudrat shartnomasini yuridik ekspertizadan o‘tkazish nizoli shartlarni oldindan aniqlash, tomonlarning javobgarligini aniq belgilash va loyiha huquqiy tavakkalchiliklarini kamaytirishga yordam beradi.

Sher Legal O‘zbekistonda biznes va qurilish loyihalariga yuridik hamrohlik qiladi, jumladan pudrat shartnomalarini ishlab chiqish va huquqiy ekspertizadan o‘tkazish, shartnomalarning bajarilishini huquqiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash hamda nizolar yuzaga kelganda biznes manfaatlarini himoya qilish xizmatlarini ko‘rsatadi.